Anna Królikiewicz

Stół

2018, wideo

kamera, montaż: Marta Grabicka
muzyka: Stendek

Film stanowi zapis funkcjonowania – od świtu do zmierzchu – instalacji STÓŁ, którą artystka prezentowała na festiwalu NARRACJE Art thou gone beloved ghost w 2012 roku. Wideo powstało w 2018 roku z odnalezionych na spalonym dysku fragmentów zapisu.

Opis pracy

W 2012 roku na zamówienie festiwalu NARRACJE zrealizowałam instalację Stół, którą wprawdzie oparłam o malarskie tradycje, ale wychodząc przy tym daleko poza sferę płaskiego obrazu. Na jednym z gdańskich podwórek najstarszej części miasta przygotowałam nieistniejącą, nieaktywną biesiadę: ustawiłam dwudziestoosobowy stół, wokół niego krzesła, a na białym, lnianym, krochmalonym obrusie ułożyłam sute draperie, ryby, chleb, cytryny i naczynia, cytując w ten sposób XVII-wieczne martwe natury. Osypująca się na ziemię kaskadowa architektura potraw, głównie psujących się ryb (powierzonych mi wówczas, bo niezdatnych dla gastronomii z powodu toksycznej ilości antybiotyków podanych im przez hodowców w czasie panującej epidemii), była w przedstawieniu i konstrukcji kompozycyjnej bliska wybranym, powstałym w Gdańsku, barokowym martwym naturom.

Widok stołu wskazywał, że coś się już wydarzyło, że widz się spóźnił – a może nie został na tę ucztę zaproszony. Stół był tak zaaranżowany, jakby biesiadnicy przed chwilą skończyli jeść, ledwo co porzucili swoje nakrycia i przypisane im miejsca. Był śladem po obecności i jednoczesną rejestracją powolnie niszczejących resztek po uczcie, gnijącego krajobrazu po orgii; swoją obecnością miał komentować minione życie. To był mój klucz do publiczności: stół miał pokazać, że nas pominięto. Jego celem, poza zmysłowym aspektem wizualnym, było wywołanie poczucia wykluczenia, wyizolowania i czyjejś nieobecności. Przechodnie nie zostali zaproszeni do stołu – to dotkliwe tu, w polskiej kulturze, gdzie w wigilię zostawia się, nawet jeśli fasadowo i automatycznie, dodatkowe nakrycie dla każdego, kto zapuka, by mógł doświadczyć wspólnoty. Z drugiej strony chciałam wywołać wrażenie pustki po czyjejś obecności, po której zostają tylko ślady.

Niepokój widza wobec zaskakująco doznanej nieobecności, poczucie utraty, braku, mierzenie się z tematami ostatecznymi, horror przemijania uniwersalnie sączący się z przestrzeni miasta do przestrzeni osobistych wspomnień, a jednocześnie paradoksalne ożywienie, wskrzeszenie miejsca bodźcami, które odnajdują rezonans w pojedynczym uczestniku również współcześnie – to był wówczas cel mojej instalacji. Teraz obserwacja makiety tej „uczty” z resztek naszej obecności, lub całkowitego jej braku, jest inna w przestrzeni miejskiej odmienionej izolacją wymuszoną ograniczeniami czasu zarazy i wprowadzoną kosztem swobód obywatelskich. Obecnie widza wciąga w grę innymi aluzjami i asocjacjami, angażuje wyobraźnię w nowy kontekst, w jakim „wydano obiad” dla nikogo. Zebranie przy tym stole, które obserwujemy na filmie, tłum, tłok byłyby niemożliwe. Miasto bez temperatury, dźwięku i ruchu mieszkańców traci teraz swoje „ciało”, mimo że wciąż obecna jest tu architektura. Obecny jest stół, naczynia i sztućce – znaki

istnienia kultury materialnej. Nie ma już jednak z kim dzielić się wspólnym posiłkiem.

„Jednak wspólnota czy współ-bycie nie opiera się wyłącznie na możliwości bezwarunkowego dzielenia się, za każdym razem wznawiania czegoś absolutnie istotnego, to znaczy niepoliczalnego i nieobliczalnego, a przez to – bezcennego.[…] podobnie jak nie było i nie ma ludzkości bez ciał, tak ludzkość nie zazna czystej wolności poza społeczeństwem lub kosztem biosfery. […] Ciemną stroną nowoczesności jest niekończąca się wojna z tym, co żyje.” Ten fragment najnowszego eseju Achillesa Mbembe Le droit universel à la respiration (Powszechne prawo do oddychania z 6 kwietnia 2020 roku) obrazuje lepiej niż moje słowa nowe otoczenie w nowym braku. „Czasy bez gwarancji i bez obietnicy, w świecie coraz bardziej zdominowanym obsesją własnego końca.” Taką uderzającą nową kruchość i miejsce w nieruchomym, nieżywym powietrzu ma w moich oczach zaproponowana na wystawę praca.

Biogram

fot. Krzysztof Kizikiewicz, Maciej Szupica

Anna Królikiewicz (ur. 1970) – artystka sztuk wizualnych. Absolwentka Wydziału Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku (1993). Pracę doktorską obroniła w 2000 roku; od momentu uzyskania w 2010 roku tytułu doktora habilitowanego prowadzi Czwartą Pracownię Rysunku gdańskiej ASP. W 2018 roku Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej nadał jej tytuł naukowy profesora. W latach 2001-2003 uczyła w kilku pracowniach na wydziałach Sztuki i Projektowania Graficznego Bilkent University w Ankarze; od 2013 wykłada przedmiot Kształt Smaku w School of Form w Poznaniu. Oddana monumentalnemu rysunkowi i instalacji, zdarza się, że pisze (stała kolumna w magazynie „USTA” poświęcona związkom sztuk pięknych i pokarmu). Autorka wielu wystaw indywidualnych, brała udział w kilkudziesięciu wystawach zbiorowych w kraju i za granicą, swoje prace pokazywała m.in. w Nowym Jorku, Istambule, Ankarze, Kilonii, Brukseli, na międzynarodowych festiwalach sztuki współczesnej, w opuszczonym sklepie mięsnym w Sopocie, refektarzu zakonu kartuzów, oliwskim lesie, pustym mieszkaniu na krakowskim Salwatorze. Na przełomie 2018 i 2019 roku pracowała nad scenografią do dramatu według powieści Alexandra Dumasa Die Bartholomäusnacht w Theater Freiburg w Niemczech. Współautorka, redaktorka naukowa i współwydawca monografii naukowej Międzyjęzyk opisującej wątek użycia pokarmu jako medium w sztuce współczesnej, foodarcie, sztuce relacyjnej, w polu malarstwa, antropologii, historii sztuki. Laureatka nagród rektorskich za osiągnięcia artystyczne i pedagogiczne, dwukrotnie stypendystka miasta Sopot oraz Marszałka Województwa Pomorskiego. Laureatka nagrody Prezydenta Miasta Gdańska za 25 lat pracy twórczej oraz tytułu Muza Sopotu w dziedzinie Kultury i Sztuki 2019, nominowana do tytułu Człowieka Roku w Kulturze 2019 w ramach nagrody Pomorskie Sztormy, w 2019 roku wyróżniona odznaką Zasłużony dla Kultury Polskiej.

Bang Bang Design (Natalia Marszałek,
Katarzyna Postawka, Katarzyna Zwierzyńska, Żaneta Strawiak)

Beniovska

Karolina Bracławiec

Magda Danaj

Dolne Miasto Pany (Kora Tea Kowalska, Szymon Szyszko)

Joanna Duda

Marcin Dymiter (aka emiter)

Elvin Flamingo i Jowita Nowakowska-Gołacka

Joanna Fluder

Gdańsk Necropolitan Orchestra (Maciej Sadowski, Dawid Lipka)

Good Girl Killer (Magda Jędra, Anna Steller)

Filip Ignatowicz

Alicja Karska i Aleksandra Went

Tomasz Kopcewicz

Jacek Kornacki

Anna Królikiewicz

Julia Kul

LASY (Maciej Wojcieszkiewicz, Jacek Prościński)

Aurora Lubos

Honorata Martin

Honorata Martin i Piotr Pawlak

Dorota Nieznalska

Anna Orbaczewska

Patrycja Orzechowska

Magdalena Pela

Jakub Pieleszek

Barbara Piórkowska

Łukasz Ratajczyk

Maciej Salamon

Shoegaze & Dub (Karol Schwarz, Kasia Fortuna, Anna Knoff)

Dominika Skutnik

Iskra

Katarzyna Swinarska

Mariusz Otta

Agnieszka Szreder i Rafał Żwirek

Krzysztof Topolski (Arszyn)

Mikołaj Trzaska i Antoni Trzaska

Dorota Walentynowicz

Olgierd Walicki

Mariusz Waras

Anna Witkowska

Krzysztof Wróblewski

Piotr Wyrzykowski

Tomasz Zabłotny i Paweł Maszota

Grzegorz Zając

Iwona Zając

Marcin Zawicki

Tomek Zerek

Marek Zygmunt

Dorota Androsz oraz Anna Kalwajtys i Artur Lis

Bang Bang Design (Natalia Marszałek,
Katarzyna Postawka, Katarzyna Zwierzyńska, Żaneta Strawiak)

Beniovska

Karolina Bracławiec

Magda Danaj

Dolne Miasto Pany (Kora Tea Kowalska, Szymon Szyszko)

Joanna Duda

Marcin Dymiter (aka emiter)

Elvin Flamingo i Jowita Nowakowska-Gołacka

Joanna Fluder

Gdańsk Necropolitan Orchestra (Maciej Sadowski, Dawid Lipka)

Good Girl Killer (Magda Jędra, Anna Steller)

Filip Ignatowicz

Alicja Karska i Aleksandra Went

Tomasz Kopcewicz

Jacek Kornacki

Anna Królikiewicz

Julia Kul

LASY (Maciej Wojcieszkiewicz, Jacek Prościński)

Aurora Lubos

Honorata Martin

Honorata Martin i Piotr Pawlak

Dorota Nieznalska

Anna Orbaczewska

Patrycja Orzechowska

Magdalena Pela

Jakub Pieleszek

Barbara Piórkowska

Łukasz Ratajczyk

Maciej Salamon

Shoegaze & Dub (Karol Schwarz, Kasia Fortuna, Anna Knoff)

Dominika Skutnik

Iskra

Katarzyna Swinarska

Mariusz Otta

Agnieszka Szreder i Rafał Żwirek

Krzysztof Topolski (Arszyn)

Mikołaj Trzaska i Antoni Trzaska

Dorota Walentynowicz

Olgierd Walicki

Mariusz Waras

Anna Witkowska

Krzysztof Wróblewski

Piotr Wyrzykowski

Tomasz Zabłotny i Paweł Maszota

Grzegorz Zając

Iwona Zając

Marcin Zawicki

Tomek Zerek

Marek Zygmunt

Wystawa Gdańsk 2020

Redefiniowanie zasad funkcjonowania w świecie to fundament „nowej normalności”, jaką przyniosła pandemia koronawirusa. Niepewność, niezgoda, poczucie zagrożenia – ale często również ciekawość – zdominowały krajobraz mentalny czasu kryzysu, który rozpoczął się nagle w marcu 2020 roku. Obszar kultury należy do tych, które ucierpiały najbardziej i które prawdopodobnie najdłużej ponosić będą konsekwencje zaistniałej sytuacji. Z dnia na dzień odwołano festiwale, koncerty, spotkania, wystawy, czyli wydarzenia będące dla artystów i artystek zarówno niezbędnym narzędziem twórczej ekspresji, możliwością silącego kontaktu z odbiorcami, jak i po prostu źródłem utrzymania. W tych okolicznościach Instytut Kultury Miejskiej postanowił zorganizować interdyscyplinarną wystawę on-line Gdańsk 2020, która z jednej strony jest platformą umożliwiającą odpłatną prezentację prac, z drugiej zaś oddaje głos artystkom i artystom komentującym zmieniającą się rzeczywistość.

Cele wystawy

Celem wystawy jest prezentacja prac, które nawiązują do sytuacji niepewności, izolacji, stanu zagrożenia. Pandemia przyniosła kryzys, ale też wytworzyła niezmiernie interesującą – tak z perspektywy osobistego przeżycia, jak i zjawisk obejmujących środowisko i całe społeczeństwo – sytuację emocjonalną oraz wygenerowała wiele esencjonalnych pytań, do których odnoszą się prezentowane tu prace. Co więcej, kontekst pandemii zmienił wydźwięk wielu istniejących już projektów, które również znalazły dla siebie miejsce na wystawie. Jakie były kryteria udziału? Zgłoszenia do udziału w wystawie przyjmowane były w trybie wolnego naboru, w którym udział mogli wziąć artyści i artystki mieszkający w Gdańsku lub twórczo z nim związani. Zgłoszenia mogły być przesyłane zarówno przez twórców indywidualnych, jak i kolektywy artystyczne. Wyboru dokonywano na podstawie przesłanego opisu pracy, komentarza tłumaczącego, w jaki sposób wpisuje się ona w temat wystawy oraz – w przypadku prac istniejących – dołączonego pliku cyfrowego. W przypadku nowych projektów kluczowy był opis koncepcji oraz możliwość realizacji w wymaganym terminie. Dozwolone było zgłaszanie prac wykonanych w dowolnej technice i dziedzinie, wymogiem pozostawała jedynie możliwość zaprezentowania projektu w trybie on-line.  

Wyniki naboru

W wyniku naboru trwającego od 10 do 21 kwietnia wpłynęło łącznie 437 zgłoszeń, z których kilkuosobowa komisja wybrała 50 prac prezentowanych w wystawie. Wystawę można oglądać od 3 czerwca 2020 roku pod adresem www.gdansk2020.eu.

Budżet wystawy

Część budżetu wystawy przeznaczona na honoraria artystów i artystek to 100 000 zł. Środki te pochodzą z budżetów wydarzeń Instytutu Kultury Miejskiej, z których organizacji instytucja była zmuszona zrezygnować.