Patrycja Orzechowska

Lament pochowanej wody

2019-2020, praca dźwiękowa

koncepcja, słowa: Patrycja Orzechowska
głos: Aleksandra Klimczak
nagranie i realizacja dźwięku: Piotr Pawlak
tłumaczenie: Piotr Mierzwa 

Opis pracy

Inspiracją dla powstania Lamentu pochowanej wody była niezbyt znana historia niewielkiego Potoku Siedleckiego, którego część z blisko siedmiokilometrowego biegu płynie wzdłuż głównej osi gdańskich Siedlec. Potok ma swoje źródło na Jasieniu i choć w początkowym biegu płynie otwartym nurtem, większa jego część została skanalizowana.

W pracy oddaję głos rzece, która śpiewa o swoim losie i uwięzieniu. Podczas premiery instalacji powstałej na zamówienie festiwalu NARRACJE 2019, zapętlony dźwięk wydobywał się ze studzienki deszczowej znajdującej się na chodniku przy ulicy Kartuskiej – dokładnie w miejscu, pod którym przepływa cienka odnoga Potoku. Temu niewielkiemu nurtowi, który w średniowieczu nazywano Gdanią, miasto prawdopodobnie zawdzięcza nazwę. W XVI wieku za pomocą drewnianego rurociągu potok dostarczał wodę pitną dla miasta, co miało kluczowy wpływ na poprawę zdrowia mieszkańców i okiełznanie szalejących wówczas epidemii. Dzisiaj zdarza się, że uwięziona woda ujawnia swoją obecność podczas bardzo obfitych opadów.

Jako forma literacka i muzyczna lament wyraża żałobę, bezradność wobec przeciwieństw losu, rozpacz. Ta – chwilami przybierająca formę protest songu – miniatura wokalna o melancholijnym i nostalgicznym charakterze, to przede wszystkim utwór bez partytury, oparty na swobodnej improwizacji. Hipnotyzującego głosu strumieniowi użyczyła sopranistka i performerka dźwiękowa Aleksandra Klimczak.

Nagranie zostało zrealizowane w zabytkowym Zbiorniku Wody Stary Sobieski, którego wzniesiona na planie koła konstrukcja wraz z kilkoma pierścieniowo ułożonymi wewnętrznymi korytarzami tworzy podziemny labirynt. Ten żelbetowy monolit działa niczym pudło rezonansowe o niezwykłych cechach akustycznych. Wykorzystując naturalne właściwości miejsca, pozwoliliśmy rozprzestrzenić się fali dźwiękowej ludzkiego głosu w całym jego spektrum: od śpiewu i melorecytacji poprzez gwizdy, szepty, szumy do krzyków.

Motyw uwięzionej, zabetonowanej i oddzielonej od natury rzeki przypomina mi naszą dzisiejszą sytuację zamknięcia w domach, pozbawienia części praw – w tym możliwości żywego kontaktu z przyrodą – oraz objęcia zewnętrznej kontroli nad codziennością. Ale to niejedyna analogia między pieśnią spersonifikowanej rzeki a naszym dzisiejszym spowolnieniem. Dostarczając wodę pitną i ułatwiając dbanie o higienę, rzeka ratowała przed rozprzestrzeniającymi się chorobami. Obecnie żyjemy w czasie #czystychrąk, ale czy rzeczywiście możemy powiedzieć, że nasze ręce są czyste? Ostatnie lata obfitują w liczne zoonozy: świńska grypa, ptasia grypa, ASF, SARS, Ebola czy aktualnie COVID-19. Zmutowane zwierzęce wirusy zyskały zdolność przekraczania granic gatunkowych. To jest bunt przyrody, jej obrona i atak zarazem. Natura zaczęła stawiać granice ludzkiej weń ingerencji. Słowa lamentu przywołują kolejne fale feminizmu, a my patrzymy przez okna na ulice, na których nas nie ma. Chwilowo żadne zbiorowe protesty i strajki nie wchodzą w grę.

Biogram

fot. Andrzej Karmasz

Patrycja Orzechowska – artystka sztuk wizualnych, autorka książek artystycznych; zajmuje się fotografią, kolażem, instalacją, zbieractwem, grafiką użytkową i filmem. Absolwentka grafiki na Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku oraz Interdyscyplinarnych Studiów Doktoranckich Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu. W swoich ostatnich realizacjach zajmuje się głównie ontologią zorientowaną na przedmiot. Pracując na resztkach, na gotowych przedmiotach, na ludzkim ciele uprawia mimochodem fizyczny i mentalny recykling. Robiąc kolaże ze starych gazet i książek (Monuments, Deadline. Never Ending Story, Kinderturnen, Grettings from Eternity), układając ciało niczym glinę (Lepiszcze i Rękoczyny, Studia Gimnastyczne, Sculptures just now!, Homebody), budując nowe formy i znaczenia na kolekcjach sklastrowanych przedmiotów (Retrogradacja, Ashes to Ashes, Medium, Future Perfect, Szkielety, Ściana, Moje małe szybki), wciąż ma do czynienia z fascynującą materialnością, ale też piekłem rzeczy. Wielokrotna stypendystka Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Marszałka Województwa Pomorskiego i Prezydenta Miasta Gdańska. Jej prace były prezentowane na kilkudziesięciu wystawach indywidualnych i zbiorowych. Mieszka i pracuje w Gdańsku.

www.patrycjaorzechowska.com  

Bang Bang Design (Natalia Marszałek,
Katarzyna Postawka, Katarzyna Zwierzyńska, Żaneta Strawiak)

Beniovska

Karolina Bracławiec

Magda Danaj

Dolne Miasto Pany (Kora Tea Kowalska, Szymon Szyszko)

Joanna Duda

Marcin Dymiter (aka emiter)

Elvin Flamingo i Jowita Nowakowska-Gołacka

Joanna Fluder

Gdańsk Necropolitan Orchestra (Maciej Sadowski, Dawid Lipka)

Good Girl Killer (Magda Jędra, Anna Steller)

Filip Ignatowicz

Alicja Karska i Aleksandra Went

Tomasz Kopcewicz

Jacek Kornacki

Anna Królikiewicz

Julia Kul

LASY (Maciej Wojcieszkiewicz, Jacek Prościński)

Aurora Lubos

Honorata Martin

Honorata Martin i Piotr Pawlak

Dorota Nieznalska

Anna Orbaczewska

Patrycja Orzechowska

Magdalena Pela

Jakub Pieleszek

Barbara Piórkowska

Łukasz Ratajczyk

Maciej Salamon

Shoegaze & Dub (Karol Schwarz, Kasia Fortuna, Anna Knoff)

Dominika Skutnik

Iskra

Katarzyna Swinarska

Mariusz Otta

Agnieszka Szreder i Rafał Żwirek

Krzysztof Topolski (Arszyn)

Mikołaj Trzaska i Antoni Trzaska

Dorota Walentynowicz

Olgierd Walicki

Mariusz Waras

Anna Witkowska

Krzysztof Wróblewski

Piotr Wyrzykowski

Tomasz Zabłotny i Paweł Maszota

Grzegorz Zając

Iwona Zając

Marcin Zawicki

Tomek Zerek

Marek Zygmunt

Dorota Androsz oraz Anna Kalwajtys i Artur Lis

Bang Bang Design (Natalia Marszałek,
Katarzyna Postawka, Katarzyna Zwierzyńska, Żaneta Strawiak)

Beniovska

Karolina Bracławiec

Magda Danaj

Dolne Miasto Pany (Kora Tea Kowalska, Szymon Szyszko)

Joanna Duda

Marcin Dymiter (aka emiter)

Elvin Flamingo i Jowita Nowakowska-Gołacka

Joanna Fluder

Gdańsk Necropolitan Orchestra (Maciej Sadowski, Dawid Lipka)

Good Girl Killer (Magda Jędra, Anna Steller)

Filip Ignatowicz

Alicja Karska i Aleksandra Went

Tomasz Kopcewicz

Jacek Kornacki

Anna Królikiewicz

Julia Kul

LASY (Maciej Wojcieszkiewicz, Jacek Prościński)

Aurora Lubos

Honorata Martin

Honorata Martin i Piotr Pawlak

Dorota Nieznalska

Anna Orbaczewska

Patrycja Orzechowska

Magdalena Pela

Jakub Pieleszek

Barbara Piórkowska

Łukasz Ratajczyk

Maciej Salamon

Shoegaze & Dub (Karol Schwarz, Kasia Fortuna, Anna Knoff)

Dominika Skutnik

Iskra

Katarzyna Swinarska

Mariusz Otta

Agnieszka Szreder i Rafał Żwirek

Krzysztof Topolski (Arszyn)

Mikołaj Trzaska i Antoni Trzaska

Dorota Walentynowicz

Olgierd Walicki

Mariusz Waras

Anna Witkowska

Krzysztof Wróblewski

Piotr Wyrzykowski

Tomasz Zabłotny i Paweł Maszota

Grzegorz Zając

Iwona Zając

Marcin Zawicki

Tomek Zerek

Marek Zygmunt

Wystawa Gdańsk 2020

Redefiniowanie zasad funkcjonowania w świecie to fundament „nowej normalności”, jaką przyniosła pandemia koronawirusa. Niepewność, niezgoda, poczucie zagrożenia – ale często również ciekawość – zdominowały krajobraz mentalny czasu kryzysu, który rozpoczął się nagle w marcu 2020 roku. Obszar kultury należy do tych, które ucierpiały najbardziej i które prawdopodobnie najdłużej ponosić będą konsekwencje zaistniałej sytuacji. Z dnia na dzień odwołano festiwale, koncerty, spotkania, wystawy, czyli wydarzenia będące dla artystów i artystek zarówno niezbędnym narzędziem twórczej ekspresji, możliwością silącego kontaktu z odbiorcami, jak i po prostu źródłem utrzymania. W tych okolicznościach Instytut Kultury Miejskiej postanowił zorganizować interdyscyplinarną wystawę on-line Gdańsk 2020, która z jednej strony jest platformą umożliwiającą odpłatną prezentację prac, z drugiej zaś oddaje głos artystkom i artystom komentującym zmieniającą się rzeczywistość.

Cele wystawy

Celem wystawy jest prezentacja prac, które nawiązują do sytuacji niepewności, izolacji, stanu zagrożenia. Pandemia przyniosła kryzys, ale też wytworzyła niezmiernie interesującą – tak z perspektywy osobistego przeżycia, jak i zjawisk obejmujących środowisko i całe społeczeństwo – sytuację emocjonalną oraz wygenerowała wiele esencjonalnych pytań, do których odnoszą się prezentowane tu prace. Co więcej, kontekst pandemii zmienił wydźwięk wielu istniejących już projektów, które również znalazły dla siebie miejsce na wystawie. Jakie były kryteria udziału? Zgłoszenia do udziału w wystawie przyjmowane były w trybie wolnego naboru, w którym udział mogli wziąć artyści i artystki mieszkający w Gdańsku lub twórczo z nim związani. Zgłoszenia mogły być przesyłane zarówno przez twórców indywidualnych, jak i kolektywy artystyczne. Wyboru dokonywano na podstawie przesłanego opisu pracy, komentarza tłumaczącego, w jaki sposób wpisuje się ona w temat wystawy oraz – w przypadku prac istniejących – dołączonego pliku cyfrowego. W przypadku nowych projektów kluczowy był opis koncepcji oraz możliwość realizacji w wymaganym terminie. Dozwolone było zgłaszanie prac wykonanych w dowolnej technice i dziedzinie, wymogiem pozostawała jedynie możliwość zaprezentowania projektu w trybie on-line.  

Wyniki naboru

W wyniku naboru trwającego od 10 do 21 kwietnia wpłynęło łącznie 437 zgłoszeń, z których kilkuosobowa komisja wybrała 50 prac prezentowanych w wystawie. Wystawę można oglądać od 3 czerwca 2020 roku pod adresem www.gdansk2020.eu.

Budżet wystawy

Część budżetu wystawy przeznaczona na honoraria artystów i artystek to 100 000 zł. Środki te pochodzą z budżetów wydarzeń Instytutu Kultury Miejskiej, z których organizacji instytucja była zmuszona zrezygnować.